7-Gün Geriye Dönük POS Anomali Tespit: Pazartesi 90 Cover Beklenirdi, 32 Geldi

Mersin sahilindeki bir restoranın geçen pazartesi 90 cover beklediği halde sadece 32 müşteri gelmişti. Sahibi öğleden sonra panik halinde aradı: "Bayram mı kaçırdım, salgın mı patladı?" Aslında olan şuydu: Google Maps biri tarafından yanlış "geçici olarak kapalı" işaretlenmişti. 7-gün geriye dönük z-score anomaly detection bu durumu sabah 11:30'da alarma çevirdi, sahibi 13:00'te Google My Business düzeltmesini yapmış, akşam servisi kurtarılmıştı.

Z-Score Anomaly Detection Nedir?

Anomaly detection, beklenen değerden istatistiksel olarak 3 standart sapma (3σ) ötesindeki sapmaları tespit etmektir. POS verisinde her gün için 4 haftalık aynı-gün ortalaması (mean) ve standart sapma (sigma) hesaplanır. Bugünkü değer (mean - 3σ) altındaysa "kritik düşüş" alarmı tetiklenir. Mersin örneğinde: 4-hafta pazartesi ortalama 90 cover, σ=8. Bu pazartesi 32 cover → z-score = (32-90)/8 = -7.25. Bu 3σ değil, 7σ ötesi — yani 1 milyonda 1 olasılık. Tesadüf değil, mutlaka bir sebep var.

thMenu Pro+ paketinde POS Analytics modülü her gece 06:00'da bu hesabı çalıştırır. Saatlik granülerlikte cover, ciro, ortalama bilet, kategori satışı için ayrı ayrı z-score üretir. -3 altındaki herhangi bir değer push notification + SMS olarak sahip telefonuna düşer. Sabah açılışında veya öğle servisi başlangıcında — yani aksiyon alınabilir bir zamanda.

Yaygın Sebepler ve Hızlı Düzeltmeler

Anomaly tetiklendiğinde sebep genellikle 5 kategoriden birinde:

• Google Maps yanlış etiketleme — "Kapalı", "Geçici kapalı", yanlış saat. GMB hesabı kontrolü, 30 dakikada düzelir.
• Hava durumu — Sağanak, fırtına. Outdoor seating ağırlıklı restoranlarda %60 düşüş normal.
• Yerel etkinlik çakışması — Maç, konser, sokak kapatma. Önceden tespit edilirse menü/kampanya ayarlanır.

Diğer iki kategori: rakip açılışı/kampanyası ve operasyonel sorun (Wi-Fi down, ödeme sistemi çökmüş, müşteri kapıdan dönmüş). thMenu dashboard'unda her anomaly için "olası sebep" tahmini, hava API'si + Google Trends + ajanda entegrasyonu ile otomatik üretilir.

Algoritma Detayı ve False Positive Kontrolü

Naif z-score yetmez. Tatil günleri (resmi tatil, dini bayram), planlı kapanışlar, özel rezervasyon günleri (düğün, doğum günü) lookback penceresinden çıkarılır. Bayram pazartesileri normal pazartesi ile karşılaştırılmaz — geçen yılın aynı bayramıyla karşılaştırılır. Bu "calendar-aware" düzeltme false positive oranını %78'den %12'ye düşürür.

Bir diğer kritik nokta: küçük restoranlarda günlük cover sayısı düşükse (15-25 arası) sigma yüksek olur, z-score zayıf sinyal verir. Bu durumda haftalık toplam veya saatlik granülerlik daha güvenilir. thMenu otomatik olarak en yüksek istatistiksel güce sahip granülerliği seçer ve önerir.

FAQ

Kaç haftalık veri yeterli? Minimum 4 hafta (her gün için 4 örneklem). 8-12 hafta ideal — sezonsalitesi yumuşar, sigma daha güvenilir.

Yeni açılan restoran için çalışır mı? Açılıştan 4 hafta sonra. Önce trend stabilize olmalı. İlk 4 hafta için sektör ortalaması kullanılır (city-tier benchmark).

Yüksek z-score = iyi haber mi? Pozitif z-score (+3σ üstü) ani satış patlaması, genellikle sosyal medya viral veya rakip kapanışı. Stok ve personel acil hazırlığı için kritik.

Faydalı buldunuz mu? Paylaşın.